Sloka text in Devanagari , Telugu , Kannada , Gujarati , English
|| Om tat sat ||
હરિઃ ઓમ્
ઓમ્ શ્રીરામાય નમઃ
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણે
સુંદરકાંડે
તૃતીય સર્ગઃ
( શ્લોકાર્થતાત્પર્યતત્ત્વદીપિક)

Sundarakanda
Sarga 3
(Slokas with word meanings and summary)
)

At the end of second Sarga we heard that Hanuma reduced his form to that of a small cat to enter the city of Lanka, with Moon spreading light with thousand rays, as though to support Hanuma's search for Sita. Now we hear Valmiki tell us what happened as he entered Lanka.

||Slokas 3.01-02||

સ લમ્બ શિખરે લમ્બે લમ્બતોયદ સન્નિભે|
સત્ત્વમાસ્થાય મેધાવી હનુમાન્મારુતાત્મજઃ||3.01||

નિશિ લઙ્કાં મહોસત્ત્વો વિવેશ કપિકુંજરઃ|
રમ્યકાનન તોયાઢ્યાં પુરીં રાવણપાલિતામ્||3.02||

સ|| સ મેધાવી મારુતાત્મજઃ તોયદ સન્નિભે લંબ શિખરે સત્ત્વમ્ અસ્થાય (સઃ) મહાસત્ત્વઃ કપિકુંજરઃ રમ્યકાનન તોયાડ્યાં રાવણપાલિતાં નિશિ લઙ્કાં વિવેશ||

||Sloka meanings||

સ મેધાવી મારુતાત્મજઃ મહાસત્ત્વઃ
- that powerful and intelligent son of Vayu
કપિકુંજરઃ
- an elephant among Vanaras
સત્ત્વમ્ અસ્થાય - relying on his own energy
નિશિ વિવેશ - entered (Lanka) in the night .
રાવણપાલિતાં લઙ્કાં
- Lanka ruled by Ravana
તોયદ સન્નિભે લંબ શિખરે
- on the peak of Lamba mountain resembling a cloud full of water
રમ્યકાનન તોયાડ્યાં
- with delightful forests and groves and pools

||Sloka summary||

In the night, that powerful and intelligent son of wind god, relying on his own energy, entered the city of Lanka, which is on a tall peak resembling a mass of rain bearing clouds , which is rich in delightful forests, groves and pools, and which is ruled by Ravana

In the next five Slokas Valmiki describes the city of Lanka seen through the eyes of Hanuma. These descriptions are cryptic, yet intricate. The description of city of Lanka is full of word compounds that require an elaboration more than simple word translation, which may actually miss the meaning. We have used the notes from Tika Traya of Govindaraja, Siva Sahai and Rama Tilaka to be faithful to the text.

||Sloka 3.03||

શારદાંબુર પ્રખ્યૈઃ ભવનૈરુપશોભિતામ્|
સાગરોપમનિર્ઘોષાં સાગરાનિલસેવિતામ્||3.03||

સ|| ( હૃષ્ટઃ સહસા પ્રાકારં આસાદ્ય) શારદામ્બુધર પ્રખ્યૈઃ ભવનૈઃ ઉપશોભિતામ્ સાગરોપમ નિર્ઘોષામ્ સાગરા નિલસેવિતામ્ (તાં લઙ્કાં અભિપેદિવાન્) ||

||Sloka meanings||

શારદામ્બુધર પ્રખ્યૈઃ ભવનૈઃ ઉપશોભિતામ્
- shining with mansions like the autumnal clouds
સાગરોપમ નિર્ઘોષામ્
- sounds like the roar of the sea
સાગરા નિલસેવિતામ્
- served by the sea breeze

(તાં લઙ્કાં અભિપેદિવાન્ - that Lanka he saw)

||Sloka summary||

"Lanka which was full of mansions looking like beautiful autumnal clouds, filled with sounds like the roar of the sea, served by the breeze from the sea." ||3.03||

In Rama Tilaka this is elaborated as follows: શારદાઃ શરત્કાલપ્રભવાઃ યે અમ્બુધરા મેઘાઃ તત્પ્રખ્યૈઃ શ્વેતત્વેન તત્ સદૃશૈઃ રાજતૈરિત્યર્થઃ; ભવનૈ રુપશોભિતામ્; સાગરોપમઃ નિર્ઘોષઃ રાક્ષસસ્વનો યસ્યામ્; Lanka was shining with mansions which are like the autumnal clouds, filled with breathing sounds of Rakshasas which are like the roar of the sea.

||Sloka 3.04||

સુપુષ્ઠબલસંપુષ્ઠાં યથૈવ વિટપાવતીમ્|
ચારુતોરણ નિર્યૂહાં પાણ્ડુરદ્વારતોરણામ્||3.04||

સ|| સુપુષ્ઠ બલસંપુષ્ઠામ્ યથૈવ વિટપાવતીં ચારુતોરણ નિર્યૂહામ્ પાણ્ડુરદ્વાર તોરણામ્ (તાં લઙ્કાં અભિપેદિવાન્) ||

|| Sloka meanings||

સુપુષ્ઠબલસંપુષ્ઠાં - strong with well-nourished army
યથૈવ વિટપાવતીમ્ - like the city of Vitapavati
ચારુતોરણ નિર્યૂહામ્ -with beautiful archways
પાણ્ડુરદ્વાર તોરણામ્ - with white gates and arches
(તાં લઙ્કાં અભિપેદિવાન્) - ( that Lanka he saw)

||Sloka summary||

"(Lanka) which is strong with well-nourished army stationed at the beautiful arch ways just like Vitapavathi, which is provided with white gates and arches;" ||3.04||
.
Rama Tilaka brings clarity to the description with the following elaboration: સુપુષ્ઠાનિ યાનિ બલાનિ સૈન્યાનિ તૈઃ સંપુષ્ઠાં દૃઢાં, વિટપાવતીં યથા અલકાપુરી સદૃશીં ચારુતોરણેષુ બહિદ્વારેષુ નિર્યૂહા મત્તગજા યસ્યાં પાણ્ડુરાઃ સુધાસંસ્કારાદિના શ્વેતાઃ અન્તર્દ્વારે બહિઃદ્વારે યસ્યામ્ તામ્; - army whose forces are well nourished, city made strong by them , like Vitapavati resembling Alakapuri; beautiful arches with images of elephants which are white , placed at the outer gates and inner gates etc

||Sloka 3.05||

ભુજગાચરિતાં ગુપ્તાં શુભાં ભોગવતી મિવ|
તાં સવિદ્યુદ્ઘનાકીર્ણં જ્યોતિર્માર્ગનિષેવિતામ્||3.05||

સ|| ભુજગા ચરિતાં ગુપ્તાં શુભાં ભોગવતીં ઇવ (દૃશ્યામ્) તાં સવિદ્યુદ્ઘનાકીર્ણં જ્યોતિર્માર્ગનિષેવિતામ્ તાં લઙ્કાં અભિપેદિવાન્)|

||Sloka meanings||

ભુજગાચરિતાં ગુપ્તાં
- inhabited and protected by snakes
શુભાં ભોગવતીં ઇવ
- like the auspicious city of Bhogavati
તાં સવિદ્યુદ્ઘનાકીર્ણં
- with overcast clouds and lightning
જ્યોતિર્માર્ગનિષેવિતામ્
- as though served by the planets and starts
(તાં લઙ્કાં અભિપેદિવાન્) - ( that Lanka he saw)

||Sloka summary||

"(Saw Lanka) which is like Bhujagavati inhabited by snakes, well protected and auspicious; ( Saw Lanka) which is overcast with streaks of lightning, touching the skies, looking as though served by all planets and stars". ||3.05||

||Sloka 3.06||

મંદમારુત સંચારાં યથેંદ્રસ્ય અમરાવતીમ્|
શાતકુંભેન મહતા પ્રાકારેણાભિસંવૃતામ્||3.06||

સ|| મંદમારુત સંચારાં મહતા શાતકુંભેન પ્રાકારેણ અભિસંવૃતાં યથા ઇંદ્રસ્ય અમરાવતીં (તાં લઙ્કાં અભિપેદિવાન્)||

||Sloka meanings||

મંદમારુત સંચારાં
- with winds blowing gently
મહતા શાતકુંભેન પ્રાકારેણ અભિસંવૃતાં
- surrounded by golden ramparts
યથા ઇંદ્રસ્ય અમરાવતીં
- ( looking) like Indra's Amaravati
(તાં લઙ્કાં અભિપેદિવાન્ - that Lanka he saw)||

||Sloka summary||

(Saw Lanka) with winds blowing gently, which is like the city of Amaravati surrounded with golden ramparts;"||3.06||

Here also Rama Tilaka has an elaboration; ભુજગાનાં નાગાનાં આચરિતાં રક્ષણાર્થં સંચારો યસ્યાં તાં અત એવ ગુપ્તાં નાગૈરભિરક્ષિતાં ભોગવતીં સર્પ પુરીં ઇવ; સવિદ્યુદ્ઘનૈઃ રાક્ષસમાયા નિર્મિત વિદ્યુત્ સહિત મેઘૈઃ આકીર્ણા વ્યાપ્તાં જ્યોતિર્ગણનિષેવિતાં; Like the city of Bhogavati, inhabited by and protected by serpents, the city of Lanka was protected by Rakshasas moving about; with phantom lightnings clouds created by the Rakshasas, it was looking as the served by the stars and planets".

||Sloka 3.07||

કિંકિણીજાલઘોષાભિઃ પતાકાભિરલંકૃતામ્|
અસાદ્ય સહસા હૃષ્ટઃ પ્રાકારમભિપેદિવાન્||3.07||

સ|| કિંકિણી જાલઘોષાભિઃ પતાકાભીઃ અલંકૃતામ્ (તાં લઙ્કાં) હૃષ્ટઃ સહસા આસાદ્ય પ્રાકારં અભિપેદિવાન્||

||Sloka meanings||

કિંકિણીજાલઘોષાભિઃ
- with jingling sounds of small bells
પતાકાભિરલંકૃતામ્
- decorated with flags
હૃષ્ટઃ સહસા પ્રાકારં આસાદ્ય -
delighted one, quickly approaching the ramparts
અભિપેદિવાન્ - looked

||Sloka summary||

"Delighted Hanuma quickly approached the ramparts of that Lanka decorated with flags everywhere and adorned with jingling sounds of small bells and saw the city of Lanka " ||3.07||

||Sloka 3.08 - 09||

વિસ્મયાવિષ્ઠહૃદયઃ પુરીમાલોક્ય સર્વતઃ|
જાંબૂનદમયૈર્દ્વારૈઃ વૈઢૂર્યકૃતવેદિકૈઃ ||3.08||
વજ્રસ્ફટિકમુક્તાભિઃ મણિકુટ્ટિમભૂષિતૈઃ|
તપ્તહાટકનિર્યૂહૈ રાજતામલપાણ્ડુરૈઃ||3.09||

સ|| સર્વતઃ (સ)જામ્બૂનદમયૈઃ દ્વારૈઃ (સ)વૈઢૂર્યકૃત વેદિકૈઃ વજ્ર સ્ફટિકમુક્તાભિઃ મણિકુટ્ટિમભૂષિતૈઃ તપ્તહાટકનિર્યૂહૈઃ રાજતામલપાણ્ડુરૈઃ પુરીં આલોક્ય વિસ્મયા વિષ્ઠહૃદયઃ (હનુમાન્ કપિઃ જહર્ષ)||

||Sloka meanings||

વિસ્મયાવિષ્ઠહૃદયઃ -
with a heart full of wonder
સર્વતઃ જાંબૂનદમયૈર્દ્વારૈઃ -
everywhere full of golden gates
વૈઢૂર્યકૃતવેદિકૈઃ -
platforms made of gold encrusted with Vaidhuryas
વજ્ર સ્ફટિકમુક્તાભિઃ -
with diamonds and crystals, and pearls, મણિકુટ્ટિમભૂષિતૈઃ - decorated with gems
તપ્તહાટકનિર્યૂહૈ - with images made of molten gold
રાજતામલપાણ્ડુરૈઃ - with pure white floors
પુરીમાલોક્ય - seeing the city
(હનુમાન્ કપિઃ જહર્ષ - Hanuman was delighted )

||Sloka summary||

With heart full of wonder, (Hanuman was delighted) seeing the city full of golden gates, platforms made of gold encrusted with Vaidhuryas, diamonds and crystals, and pearls; decorated with gems, with images made of molten gold, with pure white floors; ||3.08-09||

||Sloka 3.10||

વૈઢૂર્યકૃતસોપાનૈઃ સ્ફાટિકાંતર પાંસુભિઃ|
ચારુસંજવનોપેતૈઃ ખમિવોત્પતૈ શ્શુભૈઃ||3.10||

સ|| વૈઢૂર્યકૃત સોપાનૈઃ (સ)સ્ફાટિકાંતર પાંસુભિઃ ચારુસંજવનોપેતૈઃ ખમિવોત્પત્તૈઃ શુભૈઃ ,(તાં નગરીં વીક્ષ્ય હનુમાન્ કપિઃ જહર્ષ) ||

||Sloka meanings||

વૈઢૂર્યકૃત સોપાનૈઃ -
with stair cases decorated with Vaidhuryas
સ્ફાટિકાંતર પાંસુભિઃ -
with crystals, gems સ્ફટિકમાણિક્યમુલતો
ચારુસંજવનોપેતૈઃ -
with lovely quadrangles
ખમિવોત્પત્તૈઃ શુભૈઃ -
touching the sky and auspicious

||Sloka summary||

"(Saw Lanka) with stair cases encrusted with Vaidhurya and covered with crystal grains, lovely quadrangles touching the sky, ( Hanuma was delighted) "||3.10||

||Sloka 3.11||

ક્રૌંચબર્હિણસંઘુષ્ઠૈઃ રાજહંસનિષેવિતૈઃ|
તૂર્યાભરણનિર્ઘોષૈઃ સર્વતઃ પ્રતિનાદિતામ્||3.11||

સ|| ક્રૌંચબર્હિણ સંઘુષ્ઠૈઃ રાજહંસ નિષેવિતૈઃ તૂર્યાભરણ નિર્ઘોષૈઃ સર્વતઃ પ્રતિનાદિતાં (તાં નગરીં વીક્ષ્ય હનુમાન્ કપિઃ જહર્ષ)

||Sloka meanings||

સર્વતઃ- every where
ક્રૌંચબર્હિણ સંઘુષ્ઠૈઃ -
with groups of Krauncha birds moving about
રાજહંસ નિષેવિતૈઃ - served by Royal swans
તૂર્યાભરણ નિર્ઘોષૈઃ પ્રતિનાદિતાં -
echoing with the sounds of musical instruments and jewelry worn by women

||Sloka summary||

(Saw Lanka) with lovely Krauncha birds moving about and, served by royal swans , echoing with sounds of auspicious musical instruments and the jewelry worn by women everywhere, ( Hanuma was delighted)". ||3.11||

||Sloka 3.12||

વસ્વૌકસારાપ્રતિમાં તાં વીક્ષ્ય નગરીં તતઃ |
ખમિવોત્પતિતાં લંકાં જહર્ષ હનુમાન્ કપિઃ||3.12||

સ|| ખમિવોત્પતિતું વસ્વૌકસારાપ્રતિમાં તાં નગરીં લંકાં વીક્ષ્ય હનુમાન્ કપિઃ જહર્ષ||

||Sloka meanings||

વસ્વૌકસારાપ્રતિમાં - resembling the city of Vasvaukasara
ખમિવોત્પતિતાં - rising into the sky
તાં નગરીં લંકાં વીક્ષ્ય - seeing that city of Lanka
તતઃ જહર્ષ હનુમાન્ કપિઃ - Hanuman was delighted

||Sloka summary||

" Seeing that city of Lanka, rising into the sky, resembling the city of Vasvaukasara, Hanuman was delighted." ||3.12||

Here Rama Tika elaborates; "તૂર્યાણામાભરણાનાં નૂપુરાદીનાં નિર્ઘોષૈઃ સર્વતઃ પ્રતિનાદિતાં અત એવ વસ્વોકસાર પ્રતિમામ્ અલકા સદૃશીં સમુત્પતિતામિવ લંકાં સમીક્ષ્ય હનુમાન્ જહર્ષ"; with the echoing sounds of women's jewels, hence resembling the city of Vasvaukasara, like the city of Alakapuri; situated on the top of the mountain , hence looking like it is flying off into the sky ; seeing that Hanuman was delighted ;

||Sloka 3.13||

તાં સમીક્ષ્ય પુરીમ્ રમ્યાં રાક્ષસાધિપતે શ્શુભામ્|
અનુત્તમાં ઋદ્ધિયુતાં ચિંતયામાસ વીર્યવાન્ ||13||

સ|| શુભાં રમ્યાં અનુત્તમાં ઋદ્ધિયુતાં રાક્ષસાધિપતેઃ તાં પુરીં વીક્ષ્ય વીર્યવાન્ હનુમતઃ ચિન્તયામાસ||

||Sloka meanings||

શુભાં રમ્યાં અનુત્તમાં -
auspicious, enchanting, wonderful
ઋદ્ધિયુતાં -
prosperous
રાક્ષસાધિપતેઃ તાં પુરીં
- that city of king of Rakshasas
વીર્યવાન્ હનુમતઃ ચિન્તયામાસ
- valiant Hanuman started thinking

||Sloka summary||

"Seeing the incomparable, auspicious, beautiful, prosperous city, mighty Hanuman started to think." ||3.13||

||Sloka 3.14||

નેયમન્યેન નગરી શક્યા ધર્ષયિતું બલાત્ |
રક્ષિતા રાવણ બલૈઃ ઉદ્યતાયુધદારિભિઃ ||3.14||

સ||ઉદ્યતાયુધધારુભિઃ રાવણ બલૈઃ રક્ષિતા ઇયં નગરી અન્યેન બલાત્ ધર્ષયિતું ન શક્યા||

||Sloka meanings||

ઉદ્યતાયુધધારુભિઃ -
- with warriors ready to fight
રાવણ બલૈઃ રક્ષિતા -
protected by Ravana's forces
ઇયં નગરી - this city
અન્યેન બલાત્ ધર્ષયિતું ન શક્યા-
cannot be taken by others with force

||Sloka summary||

"This city, which cannot be overtaken by others with force, is protected by Ravana forces which are ever ready to fight."||3.14||

"અન્યેન", means "રામભિન્નેન જનેન", cannot be won over by anyone other than Rama - this is the elaboration in Rama Tika .

||Sloka 3.15||

કુમુદાઙ્ગદયોર્વાપિ સુષેણસ્ય મહાકપેઃ|
પ્રસિદ્ધેયં ભવેત્ ભૂમિઃ મૈન્દદ્વિવિદયો રપિ||3.15||

સ|| ઇયં ભૂમિઃ કુમુદાઙ્ગદયોર્વાપિ મહાકપેઃ સુષેણસ્ય મૈન્દદ્વિવિદયોરપિ પ્રસિદ્ધા ભવેત્||

||Sloka meanings||

ઇયં ભૂમિઃ - this Lanka
કુમુદાઙ્ગદયોર્વાપિ - Kumuda Angada and others also
મહાકપેઃ સુષેણસ્ય - great Vanara Sushena
મૈન્દદ્વિવિદયોરપિ- Mainda and Dvivida too
પ્રસિદ્ધા ભવેત્ - know all this.

||Sloka summary||

"This place may be known to Kumuda, Angada or the great Vanara Sushena, as also Mainda and Dvivida". ||3.15||

||Sloka 3.16||

વિવસ્વત સ્તનૂજસ્ય હરેશ્ચ કુશપર્વણઃ|
ઋક્ષસ્ય કેતુમાલસ્ય મમ ચૈવ ગતિર્ભવેત્ ||3.16||

સ|| (ઇયં ભૂમિઃ) વિવસ્વતઃ તનૂજસ્ય હરેઃ કુષપર્વણઃ ઋક્ષસ્ય કેતુમાલસ્ય મમ ચ ગતિઃ ભવેત્||

||Sloka meanings||

વિવસ્વત સ્તનૂજસ્ય -
Vivasvan's son Sugriva
હરેઃ કુશપર્વણઃ -
Vanaras Kusaparvana
ઋક્ષસ્ય કેતુમાલસ્ય મમ ચ -
Ruksha, Ketumala and me
ગતિઃ ભવેત્ - can reach this place

||Sloka summary||

"Vivasvan's son Sugriva, Vanaras Kusaparvana, Ruksha, Ketumala and me can reach this place." ||3.16||

Rama Tilaka and Govindaraja's Bhushana say in their Tika, that this indicates nobody else can reach this place, indicating the difficulty of entering Lanka.

||Sloka 3.17||

સમીક્ષ્યતુ મહાબાહૂ રાઘવસ્ય પરાક્રમમ્|
લક્ષ્મણસ્ય વિક્રાન્તં અભવત્પ્રીતિમાન્ કપિઃ||3.17||

સ|| કપિઃ મહાબાહુઃ રાઘવસ્ય પરાક્રમં લક્ષ્મણસ્ય વિક્રાન્તં ચ સમીક્ષ્ય પ્રીતિમાન્ અભવત્ ||

||Sloka meanings||

કપિઃ મહાબાહુઃ - Vanara with powerful arms
રાઘવસ્ય પરાક્રમં - Raghava's prowess
લક્ષ્મણસ્ય વિક્રાન્તં ચ - as well as Lakshmana's prowess
સમીક્ષ્ય પ્રીતિમાન્ અભવત્ - thinking , he was happy

||Sloka summary||

"Vanara with powerful arms was happy , remembering Raghava's prowess, as well as Lakshmana's prowess". ||3.17||

||Sloka 3.18-19||

તાં રત્ન વસનોપેતાં કોષ્ઠાગારાવતંસકામ્|
યંત્રાગારાસ્તનીમૃદ્ધાં પ્રમદામિવ ભૂષિતામ્||3.18||
તાં નષ્ઠતિમિરાં દીપ્તૈર્ભાસ્વરૈશ્ચ મહાગૃહૈઃ|
નગરીં રાક્ષસેંદ્રસ્ય સ દદર્શ મહાકપિઃ||3.19||

સ|| સઃ મહાકપિઃ ભાસ્વરૈશ્ચ દીપ્તૈઃ નષ્ઠતિમિરાં મહાગૃહૈઃ તાં રાક્ષસેન્દ્રસ્ય નગરીં રત્ન વસનોપેતાં કોષ્ઠાગારવતંસકામ્ યન્ત્રાગારાં સ્તનીં ઋદ્ધાં ભૂષિતામ્ પ્રમદામિવ દદર્શ ||

||Sloka meanings||

સઃ મહાકપિઃ - that great Vanara
ભાસ્વરૈશ્ચદીપ્તૈઃ નષ્ઠતિમિરાં -
whose darkness was dispelled by the bright
મહાગૃહૈઃ - will great mansions
તાં રાક્ષસેન્દ્રસ્ય નગરીં - that city of the king of Rakshasas
રત્ન વસનોપેતાં - luminance of the gems looking like clothes
કોષ્ઠાગારવતંસકામ્ - stables as her earrings
યન્ત્રાગારાં સ્તનીં - armories as her breasts
ઋદ્ધાં ભૂષિતામ્ પ્રમદામિવ - riches as jewels of a women
દદર્શ- saw

||Sloka summary||

"Hanuman looked at the city of the Rakshasa King whose darkness was dispelled by the luminance of bright gems and mighty mansions as if it were a young maiden. The prosperous city was like a well decorated woman adorned with luminance of gems for her dress, the stables for her ear rings, and the armories for her breasts."||3.17-18||

The description of city of Lanka resembling a lady is pointing to the appearance of the city goddess in the form of a woman Lankini in the next sloka

||Sloka 3.20||

અથ સા હરિશાર્દૂલં પ્રવિશંતં મહાબલઃ|
નગરીસ્વેન રૂપેણ દદર્શ પવનાત્મજમ્||3.20||

સ|| અથ મહાબલઃ હરિશાર્દૂલં પ્રવિશંતં પવનાત્મજં સા નગરી સ્વેન રૂપેણ દદર્શ||

||Sloka meanings||

અથ પ્રવિશંતં -
then the one entering
મહાબલઃ - powerful
હરિશાર્દૂલં પવનાત્મજં -
son of Vayu , and the elephant among Vanaras
સા નગરી સ્વેન રૂપેણ દદર્શ -
seen by that goddess of the city, in her own form

||Sloka summary||

" Then that powerful son of Vayu, and elephant among Vanaras who was entering the city, was seen by the goddess of the city, in her own form ." ||3.20||

||Sloka 3.21||

સા તં હરિવરં દૃષ્ટ્વા લઙ્કારાવણપાલિતા|
સ્વયમેવોથ્થિતા તત્ર વિકૃતાનન દર્શના ||3.21||

સ|| રાવણપાલિતા સા લઙ્કા તં હરિવરં દૃષ્ટ્વા વિકૃતાનન દર્શના તત્ર સ્વયમેવ ઉત્થિતા ||

||Sloka meanings||

રાવણપાલિતા સા લઙ્કા -
that Lanka ruled by Ravana
વિકૃતાનન દર્શના -
with hideous face and eyes
તં હરિવરં દૃષ્ટ્વા -
seeing that best of Vanaras
તત્ર સ્વયમેવ ઉત્થિતા -
there stood up on her own

||Sloka summary||

"That Lanka ruled by Ravana , with hideous face and eyes, stood up on her own." ||3.21||

"સ્વયમેવ ઉત્થિતા" means that she got up on her own without being alerted by anybody else.

||Sloka 3.22||

પુરસ્તાત્ કપિવર્યસ્ય વાયુસૂનોરતિષ્ઠત|
મુઞ્ચમાના મહાનાદં અબ્રવીત્ પવનાત્મજમ્||3.22||

સ|| કપિવર્યસ્ય વાયુસૂનોઃ પુરસ્તાત્ અતિષ્ઠત | મહાનાદં મુઞ્ચમાના પવનાત્મજં અબ્રવીત્||

||Sloka meanings||

કપિવર્યસ્ય વાયુસૂનોઃ -
of son of Vayu and the best of Vanaras
પુરસ્તાત્ અતિષ્ઠત - stood in front
મહાનાદં મુઞ્ચમાના - making great sound
પવનાત્મજં અબ્રવીત્ - spoke to Hanuma as follows

||Sloka summary||

"(That Rakshasi Lankini) Stood in front of the son of Vayu and the best of Vanaras, making great sound and spoke as follows." ||3.22||

||Sloka 3.23||

કસ્ત્વં કેન ચ કાર્યેણ ઇહ પ્રાપ્તો વનાલય|
કથય સ્વેહ યત્તત્વં યાવત્પ્રાણાધરંતિ તે ||3.23||

સ|| (હે) વનાલય કઃ ત્વં| કેન કાર્યેણ ઇહ પ્રાપ્તઃ ચ| યાવત્ તે પ્રાણાઃ ધરન્તિ ઇહ યત્ તત્ત્વં (તત્) કથયસ્વ||

||Sloka meanings||

વનાલય કઃ ત્વં -
O forest dweller, who are you?
કેન કાર્યેણ ઇહ પ્રાપ્તઃ ચ -
with what purpose you have come here?
યાવત્ તે પ્રાણાઃ ધરન્તિ ઇહ -
till you hold your life here
યત્ તત્ત્વં (તત્) કથયસ્વ-
tell me that which is the truth ?

||Sloka summary||

"Oh forest dweller, who are you? For what purpose you have come here? Tell me that which is the truth till you hold your life?". ||2.23||

||Sloka 3.24||

ન શક્યં ખલ્વિયં લઙ્કા પ્રવેષ્ઠું વાનર ત્વયા |
રક્ષિતા રાવણ બલૈઃ અભિગુપ્તાસમંતતઃ||3.24||

સ|| (હે) વાનર રાવણ બલૈઃ સમન્તતઃ રક્ષિતા અભિગુપ્તા લઙ્કા પ્રવેષ્ઠું ત્વયા ન શક્યં ખલુ||

||Sloka meanings||

વાનર - O Vanara
રાવણ બલૈઃ સમન્તતઃ રક્ષિતા -
protected all around by the forces of Ravana
અભિગુપ્તા લઙ્કા પ્રવેષ્ઠું -
to enter protected Lanka
ત્વયા ન શક્યં ખલુ -
surely, not possible for you

||Sloka summary||

"O Vanara Lanka is well protected by Ravana forces everywhere. It is surely not possible for you to enter." ||3.24||

||Sloka 3.25||

અથ તામબ્રવીદ્વીરો હનુમાનગ્રતસ્થિતામ્|
કથયિષ્યામિ તે તત્ત્વં યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ||3.25||

સ|| અથ અગ્રત સ્થિતામ્ તાં વીરઃ હનુમાન્ અબ્રવીત્| યત્ ત્વાં માં પરિપૃચ્છસિ તત્ત્વં તે કથયિષ્યામિ||

||Sloka meanings||

અગ્રત સ્થિતામ્ તાં -
that one who is standing in front of
વીરઃ હનુમાન્ અબ્રવીત્ -
Valiant Hanuman spoke
યત્ ત્વાં માં પરિપૃચ્છસિ -
that which you are asking me
તત્ત્વં તે કથયિષ્યામિ -
that I will tell you.

||Sloka summary||

"Then valiant Hanuman spoke to that one standing in front of him. 'That which you are asking me I will tell you'." ||3.25||

Here Hanuma is promising to answer questions. Promising to answer means that he has his own questions.

||Sloka 3.26||

કા ત્વં વિરૂપનયના પુરદ્વારે અવતિષ્ઠસિ|
કિમર્થં ચાપિ માં રુદ્દ્વા નિર્ભર્ત્સયસિ દારુણા||3.26||

સ|| હે દારુણા વિરૂપ નયના પુરદ્વારે અવતિષ્ઠસિ કા ત્વં | કિં અર્થમ્ માં રુદ્ધ્વા નિર્ભર્ત્સસિ |

||Sloka meanings||

હે દારુણા વિરૂપ નયના
- O dreadful one of ugly distorted eyes
પુરદ્વારે અવતિષ્ઠસિ કા ત્વં
- who are you, standing at entrance of the city ?
કિં અર્થમ્ - what for
માં રુદ્ધ્વા નિર્ભર્ત્સસિ -
you are obstructing me and threatening me?

||Sloka summary||

"O dreadful one of ugly distorted eyes, who are you standing at entrance of the city ? what for you are obstructing me and threatening me?" ||3.26||

Here, Rama Tilaka Tika adds as follows; અથ તયા પૃષ્ટઃ હનુમાન્ તાં પ્રતિ તત્ પ્રશ્નોત્તર કથનં પ્રતિજ્ઞાય, સુરસાદેષા પૂજ્યા યા સિંહિકાવત્ વથ્યા વેતિ નિર્ણેતું પૃછ્છતિ; Thus asked by her, having promised to answer her questions , in order to decide if she is worship worthy like Surasa or fit to be killed like Simhika, Hanuman decides to ask his own questions.

||Sloka 3.27||

હનુમાદ્વચનં શ્રુત્વા લઙ્કા સા કામરૂપિણી|
ઉવાચ વચનં ક્રુદ્ધા પરુષં પવનાત્મજમ્||3.27||

સ|| હનુમાત્ તત્ વચનં શ્રુત્વા સા કામરૂપિણી લઙ્કા કૃદ્ધા પવનાત્મજં પરુષં વચનં ઉવાચ||

||Sloka meanings||

હનુમાત્ તત્ વચનં શ્રુત્વા -
hearing those words of Hanuman
સા કામરૂપિણી લઙ્કા-
that deity of Lanka who can take any form
કૃદ્ધા - angrily
પવનાત્મજં પરુષં વચનં ઉવાચ -
spoke harsh words to Hanuman

||Sloka summary||

"Hearing those words of Hanuman that deity of Lanka who can take any form, angrily spoke harsh words to Hanuman." ||3.27||

||Sloka 3.28||

અહં રાક્ષસરાજસ્ય રાવણસ્ય મહાત્મનઃ|
અજ્ઞાપ્રતીક્ષા દુર્દર્ષા રક્ષામિ નગરીં ઇમામ્||3.28||

સ||અહં મહાત્મનઃ રાક્ષસ રાજસ્ય આજ્ઞાપ્રતીક્ષા ઇમામ્ દુર્ધર્ષા નગરીં રક્ષામિ ||

||Sloka meanings||

મહાત્મનઃ - the great
રાક્ષસ રાજસ્ય આજ્ઞાપ્રતીક્ષા-
following the orders of the king of Rakshasa
ઇમામ્ દુર્ધર્ષા નગરીં - this impregnable city
અહં રક્ષામિ - I am protecting

||Sloka summary||

"Following the orders of the king of Rakshasa, I am protecting this impregnable city." ||3.28||

||Sloka 3.29||

ન શક્યા મામવજ્ઞાય પ્રવેષ્ઠું નગરી ત્વયા|
અદ્ય પ્રાણૈઃ પરિત્યક્તઃ સ્વપ્સ્યસે નિહતો મયા||3.29||

સ|| માં અવજ્ઞાય ત્વયા નગરીં પ્રવેષ્ઠું ન શક્યા| અદ્ય મયા નિહતઃ પ્રાણૈઃ પરિત્યક્તઃ સ્વપ્સ્યસે||

||Sloka meanings||

માં અવજ્ઞાય - ignoring me
ત્વયા નગરીં પ્રવેષ્ઠું ન શક્યા -
not possible for you to enter the city
અદ્ય મયા નિહતઃ - today being killed by me
પ્રાણૈઃ પરિત્યક્તઃ સ્વપ્સ્યસે -
giving up life you will attain eternal sleep.

||Sloka summary||

"It is not possible for you to enter the city ignoring me . Being killed by me now, giving up life, you will attain eternal sleep" ||3.29||

||Sloka 3.30||

અહં હિ નગરી લઙ્કા સ્વયમેવ પ્લવંગમ|
સર્વતઃ પરિરક્ષામિ હ્યેતત્તે કથિતં મયા||3.30||

સ|| હે પ્લવંગમ ! અહં સ્વયમેવ નગરી લઙ્કા | સર્વતઃ પરિરક્ષામિ એતત્ તે કથિતં||

||Sloka meanings||

હે પ્લવંગમ ! - O Vanara
અહંસ્વયમેવ નગરી લઙ્કા -
I am the presiding deity of city of Lanka
સર્વતઃ પરિરક્ષામિ - I am protecting (the city) all over
એતત્ તે કથિતં - This is my answer to you

||Sloka summary||

"O Vanara, I am the presiding deity of city of Lanka. I am protecting (the city) all over This is my answer to you".||3.30||

||Sloka 3.31||

લઙ્કાયા વચનં શ્રુત્વા હનુમાન્મારુતાત્મજઃ|
યત્નવાન્ સ હરિશ્રેષ્ઠઃ સ્થિતશ્શૈલ ઇવાપરઃ||3.31||

સ||મારુતાત્મજઃ સઃ હનુમાન્ લઙ્કાયાઃ વચનં શ્રુત્વા યત્નવાન્ સઃ હરિશ્રેષ્ઠઃ અપરં શૈલઃ ઇવ સ્થિતઃ||

||Sloka meanings||

મારુતાત્મજઃ સઃ હનુમાન્ -
Hanuman the son of Vayu
લઙ્કાયાઃ વચનં શ્રુત્વા -
hearing those words of Lankini
સઃ હરિશ્રેષ્ઠઃ - that best of Vanaras
યત્નવાન્ - ready to face her
અપરં શૈલઃ ઇવ સ્થિતઃ -
stood up like another mountain

||Sloka summary||

"Hanuman the son of Vayu and the best of Vanaras , hearing those words of Lankini, stood up like another mountain ready to face her." ||3.31||

||Sloka 3.32||

સ તાં સ્ત્રીરૂપ વિકૃતાં દૃષ્ટ્વા વાનરપુંગવઃ|
અબભાષેઽથ મેધાવી સત્ત્વવાન્ પ્લવગર્ષભઃ||3.32||

સ|| સઃ મેધાવી સત્ત્વવાન્ પ્લવગર્ષભઃ વાનપુંગવઃ સ્ત્રીરૂપ વિકૃતાં દૃષ્ટ્વા તાં અબભાષે||

||Sloka meanings||

સઃ મેધાવી સત્ત્વવાન્ -
that intelligent and powerful
પ્લવગર્ષભઃ વાનપુંગવઃ -
best among the fliers, and best of Vanaras
સ્ત્રીરૂપ વિકૃતાં દૃષ્ટ્વા
- seeing the monster in the form of a woman
તાં અબભાષે - spoke to her

||Sloka summary||

"That intelligent and powerful one, best among the fliers, and the best of Vanaras, seeing the monster in the form of a woman, spoke to her ." ||3.32||

||Sloka 3.33||

દ્રક્ષ્યામિ નગરીં લઙ્કાં સાટ્ટપ્રાકારતોરણામ્|
ઇત્યર્થમિહ સંપ્રાપ્તઃ પરં કૌતૂહલમ્ હિ મે ||3.33||

સ|| સાટ્ટપ્રાકારતોરણાં લઙ્કાં દ્રક્ષ્યામિ | ઇત્યર્થં ઇહ સંપ્રાપ્તઃ | મે પરં કૌતૂહલં હિ||

||Sloka meanings||

સાટ્ટપ્રાકારતોરણાં લઙ્કાં દ્રક્ષ્યામિ
- see Lanka with market places, ramparts and gateways
ઇત્યર્થં ઇહ સંપ્રાપ્તઃ -
for that purpose came here
મે પરં કૌતૂહલં હિ-
I have a great curiosity

||Sloka summary||

"To see Lanka with its market places, ramparts and gateways, for that purpose came here. I have a great curiosity." ||3.33||

||Sloka 3.34||

વનાન્યુપવનાનીહ લઙ્કાયાઃ કાનનાનિચ |
સર્વતો ગૃહમુખ્યાનિ દ્રષ્ટુમાગમનં હિ મે|| 3.34||

સ|| ઇહ વનાનિ ઉપવનાનિ કાનનાનિ ચ મુખ્યાનિ ગૃહાનિ સર્વતઃ દ્રષ્ઠું મે આગમનં હિ||

||Sloka meanings||

ઇહ વનાનિ ઉપવનાનિ કાનનાનિ ચ
- the gardens, groves, and forests too
મુખ્યાનિ ગૃહાનિ - important houses too
સર્વતઃ દ્રષ્ઠું - to see all of them
મે આગમનં હિ - I have come here

||Sloka summary||

"I have come here to see the gardens, groves, forests, and important houses too."||3.34||

||Sloka 3.35||

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા લઙ્કા સા કામરૂપિણી|
ભૂય એવ પુનર્વાક્યં બભાષે પરુષાક્ષરમ્||3.35||

સ|| તસ્ય તત્ વચનં શ્રુત્વા સા કામરૂપિણી ભૂય એવ પુનઃ પરુષાક્ષરં (વાક્યં) બભાષે||

||Sloka meanings||

તસ્ય તત્ વચનં શ્રુત્વા -
hearing those words of him
સા કામરૂપિણી -
that one who can take any form
ભૂય એવ પુનઃ -
again like before
પરુષાક્ષરં બભાષે-
spoke harsh words

||Sloka summary||

"Hearing those words of Hanuman, that one who can take any form, again spoke harsh words like before." ||3.35||

||Sloka 3.36||

મામનિર્જિત્ય દુર્બુદ્ધે રાક્ષસેશ્વરપાલિતામ્|
ન શક્યમદ્ય તે દ્રષ્ટું પુરીયં વાનરાધમા||3.36||

સ|| હે દુર્બુદ્ધે વાનરાધમા માં અનિર્જિત્ય રાક્ષસેશ્વર પાલિતાં ઇયં પુરીં અદ્ય તે દ્રષ્ઠું ન શક્યં||

||Sloka meanings||

હે દુર્બુદ્ધે વાનરાધમા -
O evil minded foolish monkey,
માં અનિર્જિત્ય - without defeating me
રાક્ષસેશ્વર પાલિતાં ઇયં પુરીં -
this city ruled by king of Rakshasas
અદ્ય તે દ્રષ્ઠું ન શક્યં -
not possible for you to see

||Sloka summary||

"O evil minded monkey, it is not possible for you to see this city of Lanka ruled by the king of Rakshasas, without defeating me." ||3.36||

||Sloka 3.37||

તતસ્સ કપિશાર્દૂલઃ તાં ઉવાચ નિશાચરીમ્|
દૃષ્ટ્વાપુરીં ઇમાં ભદ્રે પુનર્યાસ્યે યથાગતમ્||3.37||

સ|| તતઃ સ કપિ શાર્દૂલઃ તાં નિશાચરીમ્ (પુનઃ) ઉવાચ ||હે ભદ્રે ઇમાં પુરીં દૃષ્ટ્વા યથાગતં પુનઃ યાસ્યે||

||Sloka meanings||

તતઃ સ કપિ શાર્દૂલઃ -
then that tiger among Vanaras
તાં નિશાચરીમ્ ઉવાચ -
told the one moving about in the night
હે ભદ્રે - oh noble one
ઇમાં પુરીં દૃષ્ટ્વા-
having seen the city
યથાગતં પુનઃ યાસ્યે -
will go the way I came

||Sloka summary||

"Then that tiger among Vanaras, told the one moving about in the night, "oh noble one, having seen the city I will go away." ||3.37||

||Sloka 3.38||

તતઃ કૃત્વા મહાનાદં સાવૈ લઙ્કા ભયાવહં |
તલેન વાનરશ્રેષ્ઠં તાડયામાસ વેગિતા ||3.38||

સ|| તતઃ ભયાવહં મહાનાદં કૃત્વા સા લઙ્કા વેગિતા તલેન વાનરશ્રેષ્ઠં તાડાયામાસ

||Sloka meanings||

તતઃ ભયાવહં મહાનાદં કૃત્વા -
then making frightening loud sound
સા લઙ્કા વેગિતા - that Lankini with speed
તલેન વાનરશ્રેષ્ઠં તાડાયામાસ -
struck the best of Vanara with her palm

||Sloka summary||

"Then that Lankini making frightening loud sound speedily struck the best of Vanaras with her palm." ||3.38||.

||Sloka 3.39||

તતસ્સ કપિશાર્દૂલો લઙ્કયા તાડિતો ભૃશમ્|
નનાદ સુ મહાનાદં વીર્યવાન્ પવનાત્મજઃ||3.39||

સ|| તતઃ લઙ્કયા ભૃશં તાડિતઃ કપિશાર્દૂલઃ વીર્યવાન્ મારુતાત્મજઃ સુ મહાનાદં નનાદ||

||Sloka meanings||

તતઃ લઙ્કયા ભૃશં તાડિતઃ -
Then thus hit by Lankini
કપિશાર્દૂલઃ વીર્યવાન્ મારુતાત્મજઃ -
valiant, tiger among Vanaras and son of Vayu,
સુ મહાનાદં નનાદ-
made a loud noise.

||Sloka summary||

"Then, thus hit by Lankini, tiger among Vanaras and son of Vayu, the valiant Hanuman made a loud noise." ||3.39||

||Sloka 3.40||

તતસ્સંવર્તયામાસ વામહસ્તસ્યસોઽઙ્ગુળીઃ|
મુષ્ઠિનાઽભિજઘાનૈનાં હનુમાન્ ક્રોધમૂર્છિતઃ||3.40||

સ|| તતઃ સઃ હનુમાન્ ક્રોધમૂર્છિતઃ વામ હસ્તસ્ય અઙ્ગુળીઃસંવર્તયામાસ | એનામ્ મુષ્ટિના અભિજઘાન||

||Sloka meanings||

તતઃ સઃ હનુમાન્ ક્રોધમૂર્છિતઃ -
then that Hanuman overcome by anger
વામ હસ્તસ્ય અઙ્ગુળીઃસંવર્તયામાસ -
clenching the fingers of his left hand
એનામ્ મુષ્ટિના અભિજઘાન - hit her with his fist

||Sloka summary||

"Then that Hanuman overcome by anger, clenching the fingers of his left hand, hit her with his fist." ||3.40||

||Sloka 3.41||

સ્ત્રીચેતિ મન્યમાનેન નાતિ ક્રોધઃ સ્વયં કૃતઃ|
સા તુ તેન પ્રહારેણ વિહ્વલાઙ્ગી નિશાચરી||3.41||
પપાત સહસા ભુમૌ વિકૃતાનન દર્શના|

સ||સ્ત્રી ચ ઇતિ મન્યમાનેન સ્વયં અતિક્રોધઃ ન કૃતઃ| સા નિશાચરી તુ તેન પ્રહારેણ વિહ્વલાઙ્ગી વિકૃતાનન દર્શના સહસા ભૂમૌ પપાત ||

||Sloka meanings||

સ્ત્રી ચ ઇતિ મન્યમાનેન -
considering that she is a woman
સ્વયં અતિક્રોધઃ ન કૃતઃ -
he did not become very angry
સા નિશાચરી તુ -
that night roamer too
તેન પ્રહારેણ વિહ્વલાઙ્ગી વિકૃતાનન દર્શના-
with limbs shattered by that blow and distorted face
સહસા ભૂમૌ પપાત -
immediately fell on the ground

||Sloka summary||

"Considering that she is a woman, he did not become very angry. That night roamer too immediately fell on the ground, with limbs shattered by that blow and a distorted face." ||3.41||

||Sloka 3.42||

તતસ્તુ હનુમાન્ પ્રાજ્ઞસ્તાં દૃષ્ટ્વા વિનિપાતિતામ્||3.42||
કૃપાં ચકાર તેજસ્વી મન્યમાનઃ સ્ત્રિયમ્ તુ તામ્|

સ||તતઃ પ્રાજ્ઞઃ વિનિપાતિતાં તાં દૃષ્ટ્વા તાં સ્ત્રિયં તુ મન્યમાનઃ કૃપાં ચકાર |

||Sloka meanings||

તતઃ પ્રાજ્ઞઃ - that wise one
વિનિપાતિતાં તાં દૃષ્ટ્વા -
looking at her who fell down
સ્ત્રિયં તુ મન્યમાનઃ - considering that she is a woman
કૃપાં ચકાર - showed compassion

||Sloka summary||

"Considering that she is a woman, looking at her who fell down, that wise one showed compassion ." ||3.42||

||Sloka 3.43-44||

તતો વૈભૃશ સંવિગ્ના લઙ્કા સા ગદ્ગદાક્ષરમ્||3.43||
ઉવાચ ગર્વિતં વાક્યં હનૂમંતં પ્લવઙ્ગમમ્|
પ્રસીદ સુમહાબાહો ત્રાયસ્વ હરિસત્તમ||3.44||

સ|| તતઃ સા લઙ્કા ભૃશ સંવિગ્ના ગદ્ ગદાક્ષરં અગર્વિતં પ્લવઙ્ગમમ્ હનૂમંતં ઉવાચ| હે મહાબાહો પ્રસીદ | હરિસત્તમ ત્રાયસ્વ||

||Sloka meanings||

તતઃ સા લઙ્કા ભૃશ સંવિગ્ના -
then that Lankini greatly agitated
ગદ્ ગદાક્ષરં -
with a choked voice-
અગર્વિતં પ્લવઙ્ગમમ્ હનૂમંતં ઉવાચ -
free of her pride spoke to Hanuman the best of fliers
હે મહાબાહો પ્રસીદ -
O one with powerful arms be gracious
હરિસત્તમ ત્રાયસ્વ- O best of Vanaras, save me.

||Sloka summary||

"Then that Lankini, free of her pride, greatly agitated and with a choked voice, spoke to Hanuman the best of fliers. 'O one with powerful arms be gracious. O best of Vanaras, save me." ||3.44||

||Sloka 3.45||

સમયે સૌમ્ય તિષ્ઠંતિ સત્ત્વવંતો મહાબલાઃ|
અહં તુ નગરી લઙ્કા સ્વયમેવ પ્લવઙ્ગમ||3.45||

સ||સૌમ્ય સત્ત્વવંતઃ મહાબલાઃ સમયે તિષ્ઠંતિ | પ્લવઙ્ગમ અહં તુ સ્વયમેવ નગરી લઙ્કા ||

||Sloka meanings||

સૌમ્ય સત્ત્વવંતઃ મહાબલાઃ -
O noble one, heroes of great strength, powerful ones
સમયે તિષ્ઠંતિ -
act appropriately when time comes.
પ્લવઙ્ગમ - O Vanara
અહં તુ સ્વયમેવ નગરી લઙ્કા -
I am the city of Lanka

||Sloka summary||

"O noble one, heroes of great strength, powerful ones act appropriately when time comes. O Vanara, I am the city of Lanka." ||3.45||

"સમયે" mean acting according to time and place , implying there by that a woman shall not be killed, says Rama Tilaka in the Tika.

||Sloka 3.46||

નિર્જિતાહં ત્વયા વીર વિક્રમેણ મહાબલ|
ઇદં તુ તથ્યં શૃણૂવૈ બ્રુવંત્યા હરીશ્વર||3.46||

સ|| હે વીર મહાબલ અહં ત્વયા વિક્રમેણ નિર્જિતા| હરીશ્વરા ઇદં તુ તથ્યં શૃણુવૈ||

||Sloka meanings||

વીર મહાબલ -
valiant and powerful one
નિર્જિતાહં ત્વયા વિક્રમેણ -
I have been defeated by your valor
ઇદં તુ તથ્યં વૈ - this is true
બ્રુવંત્યા શૃણુ વૈ હરીશ્વર -
o lord of Vanaras, hear what I am telling you.

||Sloka summary||

"Valiant and powerful one, I have been defeated by your valor. O lord of Vanaras, hear what I am telling you, this is true." ||3.46||

||Sloka 3.47||

સ્વયંભુવા પુરા દત્તં વરદાનં યથા મમ|
યદા ત્વાં વાનરઃ કશ્ચિત્ વિક્રમાત્ વશમાનયેત્||3.47||
તદા ત્વયા હિ વિજ્ઞેયં રક્ષસાં ભયમાગતમ્|

સ|| પુરા સ્વયંભુવા મમ દત્તં વરદાનં યથા | યદા ત્વાં કશ્ચિત્ વાનરઃ વિક્રમાત્ વશમાનયેત્ તદા રક્ષસાં ભયમાગયેત્ (ઇતિ||

||Sloka meanings||

પુરા સ્વયંભુવા -
Long ago Brahma
મમ દત્તં વરદાનં યથા -
has given me a boon.
યદા ત્વાં - when you are
કશ્ચિત્ વાનરઃ વિક્રમાત્ વશમાનયેત્ -
one Vanara overcomes you with his valor
તદા ત્વયા હિ વિજ્ઞેયં -
then you ought to know
રક્ષસાં ભયમાગયેત્ -
the danger has come to Rakshasa

||Sloka summary||

"Long ago Brahma has given me a boon. When one Vanara overcomes you with his valor, then you ought to know
the destruction of Rakshasas will set in." ||3.47||

Govindaraja in his Tika and Rama Tilak in their Tika too, mention the following story about the boon from Puranas. Cursed by Nandi, Ravana performs penance to protect Rakshasa from destruction. Then Brahma in the form of a boon, assures them that destruction of Rakshasa will not set in until a Vanara overcomes the Lankini. The Lankini being overcome by a Vanara is unthinkable for the egoistic Rakshasa, so they consider that as boon.

||Sloka 3.48||

સ હિ મે સમયઃ સૌમ્ય પ્રાપ્તોઽદ્ય તવદર્શનાત્||3.48||
સ્વયંભૂવિહિતઃ સત્યો ન તસ્યાસ્તિ વ્યતિક્રમઃ |

સ|| હે સૌમ્ય આદ્ય સ સમયઃ મે તવ દર્શનાત્ સંપ્રાપ્તઃ|| સ્વયંભૂવિહિતઃ સત્યો ન તસ્યાસ્તિ વ્યતિક્રમઃ |

||Sloka meanings||

હે સૌમ્ય આદ્ય સ સમયઃ સંપ્રાપ્તઃ -
O gentle one now that time has come
મે તવ દર્શનાત્ - with your appearance to me
સ્વયંભૂવિહિતઃ સત્યો -
that which is ordained by Brahma is true
ન તસ્યાસ્તિ વ્યતિક્રમઃ - nothing can be otherwise

||Sloka summary||

"O gentle one, now with your appearance that time has come to me. That which is ordained by Brahma is true, it cannot be otherwise."||3.48||

||Sloka 3.49-51||

સીતાનિમિત્તં રાજ્ઞસ્તુ રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ||3.49||
રક્ષસાં ચૈવ સર્વેષાં વિનાશઃ સમુપાગતઃ|
તત્પ્રવિશ્ય હરિશ્રેષ્ઠ પુરીં રાવણપાલિતામ્||3.50 ||
વિધત્સ્વસર્વ કાર્યાણિ યાનિ યાનીહ વાંચ્છસિ||3.51||

સ|| દુરાત્મનઃ રાજ્ઞ્જઃ રાવણસ્ય સીતાનિમિત્તં સર્વેષાં રક્ષસાં ચ વિનાશઃ સમુપાગતઃ|| હે હરિશ્રેષ્ઠ તતઃ રાવણ પાલિતાં પુરીં ઇહ પ્રવિશ્ય યાનિ યાનિ કાર્યાણિ વાંચ્છસિ તત્ સર્વકાર્યાણિ વિધત્સ્વ||

||Sloka meanings||

દુરાત્મનઃ રાજ્ઞ્જઃ -
evil minded king
રાવણસ્ય સીતાનિમિત્તં -
because of Ravana due to Sita
સર્વેષાં રક્ષસાં ચ - all the Rakshasas
વિનાશઃ સમુપાગતઃ - destruction has come
હે હરિશ્રેષ્ઠ - O best of Vanaras
તતઃ રાવણ પાલિતાં પુરીં પ્રવિશ્ય-
hence entering the city ruled by Ravana
ઇહ યાનિ યાનિ કાર્યાણિ વાંચ્છસિ -
whatever works you wish to do
તત્ સર્વકાર્યાણિ વિધત્સ્વ -
undertake all those works

||Sloka summary||

" The destruction of all Rakshasas and the evil-minded Ravana has come because Sita's abduction. Hence o best of Vanaras whatever works you wish to do undertake all those works, entering the city ruled by Ravana." || 3.51||

||Sloka 3.52||

પ્રવિશ્ય શાપોપહતં હરીશ્વરઃ
શુભાં પુરીં રાક્ષસ મુખ્યપાલિતામ્|
યદૃચ્છયા ત્વં જનકાત્મજાં સતીમ્
વિમાર્ગ સર્વત્ર ગતો યથા સુખમ્||52||

સ||હરીશ્વર શાપોપહતં રાક્ષસમુખ્ય પાલિતાં શુભાં પુરીં યદૃચ્છયા પ્રવિશ્ય ત્વં સર્વત્ર ગતઃ યથાસુખં સતીં જનકાત્મજાં વિમાર્ગસ્વ||

||Sloka meanings||

રાક્ષસમુખ્ય પાલિતાં -
ruled by the chief of Rakshasas
શુભાં પુરીં શાપોપહતં -
auspicious city doomed by the curse
યદૃચ્છયા પ્રવિશ્ય -
entering as you wish
ત્વં સર્વત્ર ગતઃ યથાસુખં -
going everywhere with ease
જનકાત્મજાં વિમાર્ગસ્વ -
search for the daughter of Janaka

||Sloka summary||

"Entering the city doomed by the curse, ruled by the chief of Rakshasas freely going everywhere with ease
search for the daughter of Janaka."||3.52||

That is the story of the third Sarga.

The important part of the Sarga is the dialog between Hanuma and the Lankini. This dialog has hints of the spiritual journey, while overcoming obstacles.

In the philosophical lore, the Self is different from the body.
But this fact is masked by ignorance. It is the ego that comes in the way. This attitude of ego is best described as
"દેહાત્માભિમાનમ્". That is the egotistic feeling of body that it is the Self. As long as this feeling of ego is predominant, the search for "Self" will not move forward.
The mind does not have the power to overcome that ego.

Here the one who stood in front of Hanuma saying
" અહં હિ નગરી લંકા", is precisely that ego. It is that demon protecting the body complex which is the Lanka.
As though to emphasize that it is indeed the ego,
the word "અહં" is repeated twice saying,"અહં રાક્ષસરાજસ્ય"; " અહં હિ નગરી લંકા".

The thought of "Body" which is not Self, as the embodiment of "Self", is the love for the body . It is also called "દેહાત્માભિમાનમ્" One has to defeat that demon to move forward in the search. Once one is able to defeat that demon "અહં", the destruction of Rakshasas and
the metaphorical Ravana, the mind, is certain. The demoniac thoughts get decimated and the identification "Self" happens. Sita "Darshana" happens.

A Sadhaka in search of "Self" has to overcome this "aham" or ego.

In the dialog of Hanuma and the deity of Lanka, there are interesting lines.
Lankini says "કસ્ત્વં ? or " Who are you ? "કેન ચ કાર્યેણ ઇહ પ્રાપ્તો વનાલય?"; "Oh Forest Dweller ! For what reason have you come here? "

Appalacharyulu garu says "વનાલય" means one who lives in a forest. The word also has a hint or allusion of "Brahman", implying that Hanuma being addressed thus is one focused on Brahman. In the Upanishadic lore it is said that "બ્રહ્મ વનં બ્રહ્મ સવૃક્ષ આસીત્". It means that the forest is established as form of "Brahman", Hanuma himself is thus seen as established in Brahman .

In turn Hanuman says," કા ત્વં ? વિરૂપનયના?" - Oh Ugly eyed one ! Who are you?
In the word "વિરૂપનયના", the later part of the word નયના means, that which makes earlier part grow.
Growing "વિરૂપ", is growing Maya. The one that lets Maya grow is "Prakruti"

Maya is the one which inculcates the feeling that the Body is the Self. This Maya creates the ego and establishes the illusion દેહાત્મભ્રાંતિ. That is that Body complex is the Self.

Lanka opposes Hanuma. Maya confronts great ones too.
But the great ones overcome the ignorance, and move forward in the search for Self.

Thus in the confrontation of Hanuma and Lankini
Appalacharyulu garu says that the poet hints at how the Purusha overcomes the ego and goes forward in search of Self.

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે આદિકાવ્યે વાલ્મીકીયે
ચતુર્વિંશત્ સહસ્રિકાયાં સંહિતાયામ્
શ્રીમત્સુંદરકાંડે તૃતીય સ્સર્ગઃ||

Thus ends the third Sarga of Sundarakanda in Ramayana, the first ever poem of mankind composed by Maharshi Valmiki.

|| om tat sat||

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

||om tat sat||